Sterven: de laatste dagen en uren

Wat je kunt verwachten in de laatste fase van het leven

Sterven is een proces dat bij iedereen anders verloopt. Toch is er een algemeen beeld te geven van wat er kan gebeuren in de laatste dagen en uren van het leven.

Lichamelijke veranderingen in de laatste fase

In de laatste weken en dagen nemen klachten vaak toe. Denk aan pijn, vermoeidheid, benauwdheid, onrust of verwardheid, obstipatie en misselijkheid.

De lichamelijke conditie gaat steeds verder achteruit. Het lichaam verliest kracht en functies nemen af. De bloedsomloop wordt trager, waardoor handen, voeten en neus kouder aanvoelen. De huid wordt vaak bleker en er kunnen paarsblauwe vlekken ontstaan.

Ook de behoefte aan eten en drinken neemt af. Het lichaam heeft hier minder behoefte aan. Soms verandert ook de smaak. Daarnaast kan incontinentie optreden doordat spieren minder goed functioneren.

Bewustzijn, gehoor en contact

Het bewustzijn verandert geleidelijk. Sommige mensen blijven lang helder, anderen raken steeds vaker in slaap of in coma.

Hoewel het zicht en gehoor achteruitgaan, kunnen veel stervenden nog lang horen wat er wordt gezegd. Reageren wordt wel moeilijker. Kleine bewegingen of gezichtsuitdrukkingen kunnen nog wel voorkomen.

Voor naasten is het daarom belangrijk om zorgvuldig te zijn met wat er in de buurt van de stervende wordt besproken.

Ademhaling, reuk en het moment van overlijden

De ademhaling verandert in de laatste fase. Deze wordt vaak onregelmatig en oppervlakkig. Soms lijkt de ademhaling even te stoppen, waarna deze weer op gang komt (Cheyne-Stokes-ademhaling).

Doordat het lichaam minder zuurstof krijgt, daalt het bewustzijn verder en raakt iemand meestal in een diepe slaap of coma.

Ook de reuk kan nog lange tijd goed functioneren. Bezoekers doen er daarom goed aan terughoudend te zijn met sterke geuren, zoals parfum. Ook de geur van bloemen kan voor stervenden als te intens worden ervaren.

Uiteindelijk stoppen alle lichaamsfuncties: de ademhaling stopt, het hart houdt op met kloppen en het bloed stroomt niet meer. De dood is ingetreden. Voor naasten voelt dit moment vaak plotseling, ook als het sterfproces al langer bezig was.

Het geestelijke proces rond het sterven

Naast de lichamelijke veranderingen gebeurt er vaak ook iets op geestelijk niveau. Niet alles wat rond het sterven gebeurt is te verklaren.

Sommige mensen lijken momenten van helderheid te hebben of spreken over ervaringen die voor anderen moeilijk te begrijpen zijn. Ook zijn er verhalen van mensen die lijken te wachten met overlijden tot een bepaald moment, of juist overlijden wanneer er niemand aanwezig is.

Het kan helpen om iemand toestemming te geven om los te laten. Nabestaanden ervaren vaak dat dit rust kan brengen in het stervensproces.

Moet je een uitvaart regelen of wil je voorbereid zijn op wat er komt? Neem gerust contact met ons op. Wij begeleiden je stap voor stap en verzorgen de uitvaart met aandacht en zorg.